نقش داروهای اعصاب و روان در افزایش وزن
نوشته پاریس کاظمیان
مصرف داروهای اعصاب روان این روزها بیش از قبل در جامعه رواج دارد. همانطور که بر اساس آمارهای رسمی میدانیم افراد بسیاری مبتلا به بیماریهای اعصاب و روان هستند. بر همین اساس ایشان برای طی کردن پروسه درمان خود از داروهای اعصاب و روان استفاده می کنند. استفاده از این داروها برای برای داشتن احساس بهتر در این افراد نیز مهم است اما مصرف داروهای اعصاب و روان گاهی اوقات می تواند منجر به عوارض جانبی ناخواسته نیز شوند.
افزایش وزن از شایع ترین عوارض ناخواسته مصرف این داروها است. در این مقاله به این موضوع می پردازیم که چرا این داروها ممکن است باعث افزایش وزن شما شوند و راه هایی را برای به حداقل رساندن این پیامد ناخواسته پیشنهاد می کنیم. ما باور داریم که درک این مسئله که چرا این اتفاق رخ می دهد و انجام برخی تنظیمات میتواند به مدیریت بهتر این عارضه کمک کند. بنابراین، بیایید دلایل افزایش وزن مرتبط با مصرف داروهای اعصاب و روان را بررسی کنیم و گامهای عملی برای کاهش تأثیر این عارضه بر سلامتی خود را کشف کنیم.
بسیاری از افرادی که افزایش وزن را به دلیل مصرف داروهای سلامت روان تجربه می کنند، اغلب برنامه های ورزشی خود را اصلاح می کنند و کالری دریافتی خود را کنترل می کنند. بدون ردیابی کالری، تعیین اینکه آیا افزایش وزن مستقیماً با دارو مرتبط است یا خیر، بسیار چالش برانگیز می شود. تغییرات وزن، چه افزایش باشد یا کاهش وزن، در میان افرادی که داروهای اعصاب روان مصرف می کنند، ممکن است تحت تاثیر میزان فعالیت بدنی و کالری دریافتی باشد. تنظیم این دو عنصر مهم می تواند به کاهش یا افزایش وزن کمک کند.
انواع مختلف داروهای روانپزشکی
داروهای اعصاب و روان به چند دسته مختلف تقسیم بندی میشوند:
- داروهای ضد افسردگی (Antidepressant)
- داروهای ضد روان پریشی (Antipsychotic)
- داروهای ضد اضطراب که می توانند به خواب نیز کمک کنند (antianxiety)
- تثبیت کننده های خلق و خو (Mood stabilizers)
- محرک ها (Stimulants)
محرک ها (Stimulants) معمولا باعث افزایش وزن شما نمی شوند. در واقع، برخی می توانند باعث شوند کمتر غذا بخورید و وزن کم کنید. در این پست در مورد محرک ها صحبت نمی کنیم.
گرچه اکنون در بسیاری از منابع علمی این تقسیمبندی چندان پذیرفته نیست چون بسیاری از داروهای اعصاب و روان کاربرد چندگانه دارند، ولی با توجه به ساده و مفید بودن این تقسیمبندی هنوز هم گاهی از آن برای آشنایی کلی با داروها استفاده میشود.
داروهای اعصاب و روان ضد افسردگی (Antidepressant) و افزایش وزن
این داروها سطح سروتونین را در مغز افزایش می دهند. افزایش سطح سروتونین می تواند بر خلق و خو و اشتها تأثیر بگذارد. استفاده کوتاه مدت از آنها می تواند باعث کاهش اشتها و ایجاد احساس سیری در شما شود که در نهایت منجر به کاهش وزن می شود. با این حال، استفاده از این داروها برای مدت طولانی (بیش از یک سال) می تواند گیرنده های سروتونین را در بدن کاهش دهد. این امر باعث می شود که شما هوس غذاهای سرشار از کربوهیدرات مانند نان، برنج، ماکارونی و شیرینی ها را داشته باشید. در نتیجه دچار افزایش وزن مجدد شما خواهد شد. داروهای ضد افسردگی مانند آمی تریپتیلین، سیتالوپرام، میرتازاپین، نورتریپتیلین، تریمیپرامین، پاروکستین و فنلزین خطر بیشتری برای افزایش وزن دارند.
داروهای اعصاب و روان ضد روان پریشی (Antipsychotic) و افزایش وزن
این داروها که به طور گسترده در درمان اختلالات روانی مختلف مورد استفاده قرار می گیرند و موثر هستند، به دو دسته تقسیم می شوند:
- معمول (Typical)
- غیرمعمول (Atypical)
داروهای ضد روانپریشی معمول (Typical) در درجه اول گیرنده های دوپامین را مسدود می کنند. در حالی که داروهای ضد روانپریشی غیرمعمول (Atypical) تأثیر قوی تری بر گیرنده های سروتونین دارند.
با وجود تفاوت های این دو گروه دارو ، هر دو نوع آن ها دارای عوارض جانبی مشترکی مانند خشکی دهان، خواب آلودگی و افزایش وزن هستند. با این حال، آنتیسایکوتیکهای معمولی در مقایسه با موارد غیر معمول، خطر بیشتری برای ایجاد حرکات غیرارادی بدن دارند . علاوه بر افزایش وزن، داروهای ضد روان پریشی می توانند متابولیسم گلوکز را مختل کنند، سطح کلسترول و تری گلیسیرید را بالا ببرند و فشار خون بالا را به بدن القا کنند. این اتفاق طور بالقوه منجر به سندرم متابولیک و تشدید چاقی خواهد شد. بعلاوه هر دو دسته این داروها همچنین می توانند منجر به عوارض جانبی شدیدتری از جمله تغییر در ریتم قلب و افزایش احتمال تجربه افکار خودکشی نیز بشوند که در نوع خود میتواند بسیار خطرناک باشد.
در بین داروهای ضد روان پریشی، اولانزاپین، ریسپریدون و کوتیاپین بیشترین احتمال افزایش وزن را دارند.
داروهای اعصاب و روان ضد اضطراب (antianxiety) و افزایش وزن
داروهای اعصاب و روان ضد اضطراب (antianxiety) ممکن است اثرات جانبی مختلفی داشته باشند که یکی از آنها افزایش وزن است.
به نظر نمی رسد داروهای سنتی ضد اضطراب مانند بنزودیازپین ها (مثل دیازپام، لورازپام، آلپرازولام) ارتباط مستقیمی با افزایش وزن داشته باشند. با این حال، شایان ذکر است که داروهای ضد افسردگی خاص، که اغلب برای اضطراب نیز تجویز می شوند، می توانند به طور بالقوه منجر به افزایش وزن شوند.
بسیاری از داروهای مختلف برای کمک به مدیریت اختلالات اضطرابی در دسترس هستند. در میان آنها، داروهای ضد افسردگی سه حلقه ای (مثل آمیتریپتیلین) و ضد افسردگی های غیر معمول شناخته شده اند که گاهی اوقات باعث افزایش وزن می شوند. این داروها علاوه بر درمان افسردگی، برای درمان اضطراب نیز استفاده میشوند و میتوانند به طور قابلتوجهی باعث افزایش وزن شوند.
با این حال، سایر داروهای اضطراب، مانند SSRI (مثل پاروکستین، سرترالین) و SNRI (مثل دولوکستین، ونلافاکسین)، ممکن است باعث کاهش وزن افراد در هنگام استفاده از آنها برای درمان اضطراب شوند.
تاثیر داروهای خواب بر افزایش وزن
همه داروهای خواب تاثیر یکسانی بر وزن ندارند. دیفن هیدرامین، موجود در بنادریل و بسیاری از داروهای خواب بدون نسخه، با افزایش وزن مرتبط است. درست به همین علت است که افراد بعد از مصرف این داروها بیشتر احساس گرسنگی و خستگی می کنند. این امر منجر به کاهش فعالیت بدنی، پرخوری و خواب بیشتر می شود که همه این عوامل باعث اضافه وزن می شوند. از سوی دیگر، داروهای کمکی خواب مانند زولپیدم (Ambien) یا اس زوپیکلون (Lunesta) با افزایش وزن مرتبط نیستند.
ترازودون، دارویی که برای افسردگی و مشکلات خواب تجویز میشود، با کاهش سروتونین اضافی در برخی نقاط و افزایش سطح سروتونین در برخی نقاط دیگر، همانطور که قبلا ذکر شد، بر اشتها تأثیر میگذارد.
داروهای تثبیت کننده های خلق و خو (Mood stabilizers) و افزایش وزن
تثبیت کنندههای خلق و خو جزء مهمی در درمان اختلال های دوقطبی هستند، اختلال دو قطبی یا (Bipolar Disorder) یکی از بیماری های مشهور روانی است که با دورههای متناوب شیدایی یا هیپومانیا و افسردگی مشخص میشود. چندین دارو برای درمان اختلال دوقطبی وجود دارد که برخی از آنها ممکن است اشتهای شما را افزایش دهند یا متابولیسم بدن شما را تغییر دهند. این داروها به طور بالقوه منجر به افزایش وزن می شوند. همچنین این داروها به تنظیم نوسانات خلقی کمک می کنند و از نوسانات خلق (اپیزودهای) بالا و پایین شدید جلوگیری می کنند.
تثبیت کننده های خلقی که برای درمان اختلال دوقطبی استفاده می شوند عبارتند از لیتیوم (Lithobid)، والپروئیک اسید (Depakene)، دیوالپروکس سدیم (Depakote)، کاربامازپین (Tegretol، Equetro، دیگران) و لاموتریژین (Lamictal). همه این داروها به جز لاموتریژین، خطر افزایش وزن را افزایش می دهند.
استراتژی های موثر برای به حداقل رساندن افزایش وزن
برای کسانی که از داروهای سلامت روان استفاده می کنند، راه هایی برای جلوگیری از افزایش وزن زیاد وجود دارد. بهبود عادات روزانه بسیار مهم است. این به معنای خوردن غذاهای خوب و طبیعی است و نه غذاهای فرآوری شده یا شیرین. فعال بمانید، استرس را مدیریت کنید و مطمئن شوید که خواب کافی دارید. ورزش به خصوص بسیار عالی است زیرا هم به سلامت روان شما کمک می کند و هم از افزایش وزن جلوگیری می کند. اگر با هوس های خود دست و پنجه نرم می کنید، کار با یک روانشناس در مورد تکنیک های تفکر و رفتار می تواند مفید باشد.
به یاد داشته باشید، تقریباً همه داروها با عوارض جانبی بالقوه همراه هستند. بسیار مهم است که مطمئن شوید که مزایای مصرف هر دارویی بیشتر از خطرات آن است. صحبت با ارائه دهنده اصلی مراقبت های بهداشتی، روانپزشک، یا یک متخصص طب چاقی می تواند به شما کمک کند تا بفهمید کدام گزینه برای شما بی خطرترین و موثرتر است.
